Bisdom Haarlem-Amsterdam











Delen:
meld deze pagina op Twitter meld deze pagina op Facebook
Volgen:
link naar de RSS Feed van de laatste nieuwsberichten volg Bisdom Haarlem-Amsterdam op Twitter volg Bisdom Haarlem-Amsterdam op Facebook

Leren uit het verleden

gepubliceerd: donderdag, 4 augustus 2022

In een vorige editie van SamenKerk (april 2022) is er aan­dacht aan besteed: dit jaar wordt de ‘geboorte van Neder­land’ her­dacht. Dat herinnert aan de inname van Den Briel door de Watergeuzen op 1 april 1572 en de bezet­ting van Alkmaar door de Geuzen op 24 juni van dat jaar. Ruim een jaar later zou­den de Geuzen een bele­gering door de Span­jaar­den weerstaan: In Alkmaar begint de victorie. Maar die victorie ging gepaard met het vermoor­den van ver­schil­lende groepen pries­ters en kloos­ter­lingen en voor de katho­lie­ken braken daarna moei­lijke tij­den van onder­druk­king aan. Wat kunnen we nu, 450 jaar later, van die periode nog leren?

Tach­tig­ja­rige oorlog

Alkmaars ontzet (8 ok­to­ber 1573) wordt nog jaar­lijks her­dacht. Het was een keer­punt in wat later de Tach­tig­ja­rige oorlog (1568-1648) zou blijken te zijn. Daarin maakten de Neder­lan­den zich los uit het Habs­burgse rijk, dat na Karel V (1500-1558) in een ooste­lijk en een weste­lijk deel was gesplitst. De Neder­lan­den waren toen bij het rijk van zijn zoon Filips II geko­men, dat grote delen van Europa omvatte; omdat Filips koning van Spanje was en in Madrid woonde werd die situatie als Spaanse overheer­sing ervaren, zeker toen de belas­tingen fors gingen stijgen

Dis­cri­mi­na­tie

Voor katho­lie­ken brak een moei­lijke tijd aan omdat de opstand tegen Filips gepaard ging met het opkomend pro­tes­tantisme en onverdraag­zaam­heid jegens de katho­lie­ke Kerk en haar gelo­vi­gen. Interieurs van katho­lie­ke kerken wer­den vernield tij­dens de Beel­denstorm, kloosters en kerken wer­den onteigend, be­zit­tin­gen in beslag geno­men en de publieke uit­oefe­ning van de katho­lie­ke gods­dienst werd verbo­den. Katho­lie­ken kon­den geen open­ba­re ambten meer bekle­den, gees­te­lij­ken wer­den uitgewezen. Katho­lie­ken wer­den gedis­cri­mi­neerd. Deze situatie heeft meer dan twee eeuwen geduurd. In de an­der­halve eeuw daarna (tot ongeveer 1960) hebben de katho­lie­ken zich met grote inzet weten te emanciperen en waren zij op elk gebied van de samen­le­ving als katho­lie­ken present. Daarna kwam weer een omslag.

Mar­te­la­ren

De Geuzen vorm­den in die begin­tijd van de strijd tegen Filips II een groep opstan­de­lin­gen, waar­van Diederik Sonoy en Willem II van der Marck Lumey twee van de lei­ders waren. Zij waren zeer geweld­da­dig en hebben pries­ters en monniken om hun geloof wreed vermoord, onder wie de mar­te­la­ren van Gorcum, de mar­te­la­ren van Alkmaar en Cornelis Musius, een vrome pries­ter uit Delft. Door de troepen van Willem van Oranje wer­den in Roermond twaalf kartuizermonniken en de se­cre­ta­ris van de bis­schop wreed vermoord.

Deze marte­laar­groepen wor­den dit jaar en volgend jaar extra her­dacht omdat hun dood 450 jaar gele­den heeft plaats gevon­den: op 9 juli was in Brielle de natio­nale bede­vaart voor de Gorcumse heilige mar­te­la­ren. Ik zal op 29 ok­to­ber in Brielle het bede­vaartseizoen daar afsluiten met een eucha­ris­tie­vie­ring, die om 11.00 uur begint.

Op 23 juli was ik in Roermond voor de her­den­king van de mar­te­la­ren, die daar gestorven zijn, en volgend jaar zullen we de Alkmaarse mar­te­la­ren gedenken (de meesten zijn ook in 1572 gestorven, maar de mar­tel­dood van de pastoor en kape­laan van Alkmaar vond plaats in 1573).

De mar­te­la­ren van Alkmaar

Gedenkplaat Martelaren van Alkmaar
Gedenkplaat Mar­te­la­ren van Alkmaar

Geuzen­lei­der Sonoy was in 1572 door Willem van Oranje (‘Willem de Zwij­ger’) tot gouverneur van West-Friesland benoemd. Op 24 juni van dat jaar bezetten de Geuzen de stad Alkmaar en Sonoy liet vijf Fran­cis­ca­nen over­bren­gen naar Enkhuizen, waar hij burge­mees­ter was. Een afge­val­len pries­ter, met een robuuste haat tegen het katho­lie­ke geloof, moest hen daar berechten. Toen de vijf, na gemar­teld te zijn, nog steeds wei­ger­den hun katho­lie­ke geloof op te geven, wer­den zij vermoord. Een zesde Fran­cis­caan werd later gegrepen en over­ge­bracht naar Rans­dorp, waar hij gruwe­lijk gefolterd en gestorven is. Pastoor Eylard van Waterland en kape­laan David Leen­dertsz had­den zich verstopt in een huis aan de Lange­straat, maar wer­den in sep­tem­ber 1573 ontdekt en in de nacht van 10 op 11 de­cem­ber mid­den in de stad op de Platte Stenenbrug opge­han­gen. Bij de ingang van de Alkmaarse H. Lau­ren­tius­kerk aan het Verdronkenoord is in 2020 door de provinciaal van de Fran­cis­ca­nen en mij tij­dens een symposium een gedenkplaat ont­huld, die aan deze Alkmaarse mar­te­la­ren herinnert.

Wat hieruit leren?

Als we de mar­te­la­ren eren, gaat het er niet om ‘de anderen’ zwart te maken. Katho­lie­ken hebben net zo goed ver­keerde beslis­singen geno­men en wanda­den gepleegd. De groeiende een­heid van alle chris­te­nen is een groot goed. Mar­te­la­ren zijn moe­dige personen, die aan hun geloofs­over­tui­ging vasthiel­den, ook al zou dat hun het leven kosten. Zij betaal­den de prijs voor hun geloof en een eer­lijk geweten. Maar deze ge­schie­de­nis laat ons wel leren dat we het geweten van anderen en de keuzes, die zij maken moeten res­pec­teren. Niet in de zin dat we het met ie­der­een en elke opvat­ting eens moeten zijn, wél in de zin dat de vrij­heid om je eigen (gods­diens­tige) over­tui­ging te volgen behoort tot de onvervreemd­ba­re mensen­rechten.

Respect

Nog steeds is dat helaas niet van­zelf­spre­kend. Geloofs- en christen­ver­vol­ging zijn helaas aan de orde van de dag. Ook in de week dat ik deze column schrijf, zijn er weer pries­ters gekidnapt en vermoord, kerken in brand gestoken, gelo­vi­gen bedreigd. Christen­ver­vol­ging is een groot en we­reld­wijd probleem. En hoe vrij zijn we in ons eigen land om voor ons geloof uit te komen? Velen voelen zich inder­daad niet vrij om hun geloof te uiten op school, op hun werk of in hun sociale omge­ving. De stan­daard is seculier en ongelovig gewor­den. Ook vanuit politici is de onder­lig­gende bood­schap nogal eens dat gods­diens­tige uitingen achter de voordeur moeten blijven. Christen­ver­vol­ging en intole­ran­tie tegen­over gelo­vi­gen zou­den krachti­ger bestre­den mogen wor­den, zoals we dat ook doen bij andere vormen van dis­cri­mi­na­tie. Vrij­heid en respect behoren tot de basis­waar­den van onze samen­le­ving.

overzicht van bijdragen:
donderdag, 2 november 2023Wat gaan we stemmen?
donderdag, 7 september 2023In Gods naam samenkomen
donderdag, 6 juli 2023De stilte in
donderdag, 4 mei 2023Door welke geest laat je je leiden?
donderdag, 2 maart 2023Vasten?
donderdag, 19 januari 2023Verwelkomen - Nabij-zijn - Begeleiden
donderdag, 15 december 2022De stijl van Jezus
donderdag, 6 oktober 2022Vrouwen in de Kerk
donderdag, 4 augustus 2022Leren uit het verleden
donderdag, 2 juni 2022Moedig en principieel
donderdag, 7 april 2022Oog voor het wonder
maandag, 28 februari 2022Aan het begin van de veertigdagentijd
dinsdag, 25 januari 2022Bedankt!
donderdag, 23 december 2021Vrede op aarde
woensdag, 1 december 2021Advent
maandag, 1 november 2021Allerzielen
zaterdag, 28 augustus 2021Geluk
donderdag, 1 juli 2021Vrijheid
maandag, 3 mei 2021Mei - een maand voor Maria
donderdag, 1 april 2021Paasboodschap 2021
donderdag, 4 maart 2021Ge´nspireerd leven in dienst van God en mensen
donderdag, 21 januari 2021Paus Franciscus nodigt ons uit...
donderdag, 17 december 2020Toch wordt het Kerstmis
donderdag, 1 oktober 2020Mijn wensen voor u in coronatijd
donderdag, 6 augustus 2020Onze nieuwe bisschop
maandag, 1 juni 2020Brief van Mgr. Hendriks
dinsdag, 5 mei 2020Bevrijdingsdag en geen vrede
woensdag, 18 maart 2020Coronavirus en Kerk
donderdag, 6 februari 2020Gods plan met Amsterdam
maandag, 16 december 2019Wanneer komt de Heer terug?



Bisdom Haarlem - Amsterdam • Postbus 1053 • 2001 BB  Haarlem • (023) 511 26 00 • info@bisdomhaarlem-amsterdam.nlDisclaimerDeze website is gerealiseerd door iMoose