Werelddag voor de Mentale Gezondheid

Bood­schap van zr. Alessandra Smerilli, F.M.A.

Prefect van het Di­cas­te­rie voor de Be­vor­de­ring van de In­te­grale Men­se­lijke Ont­wik­ke­ling ter gelegen­heid van de Wereld­dag voor de Mentale Ge­zond­heid

10 ok­to­ber 2026

Geen psycho­lo­gische wond kan ooit de waar­dig­heid van een men­se­lijke persoon uitwissen. Dat is het eerste woord dat het Di­cas­te­rie voor de In­te­grale Men­se­lijke Ont­wik­ke­ling wil uit­spre­ken op de Wereld­dag voor de Mentale Ge­zond­heid 2026. Zoals paus Leo XIV in Dilexi Te in her­in­ne­ring brengt, beves­tigt Christus, “met zijn liefde tot het uiterste uitgestort”, “de waar­dig­heid van ieder men­se­lijk wezen, vooral wanneer ‘zij zwak, veracht of lij­dend zijn’”.¹

Zorg voor de mentale ge­zond­heid behoort tot de in­te­grale men­se­lijke ont­wik­ke­ling, die het wel­zijn van iedere persoon en van de hele persoon nastreeft.² Het Tweede Vati­caans Concilie leert in Gaudium et Spes dat ont­wik­ke­ling de hele mens moet dienen, niet alleen de mate­rië­le behoeften, maar ook het intellectuele, morele, spi­ri­tu­ele en reli­gi­euze leven.³ Een ont­wik­ke­ling die het verstand en het hart vergeet, is geen in­te­grale ont­wik­ke­ling.

Paus Leo XIV heeft het probleem dui­de­lijk benoemd. In Barcelona zei hij tegen jon­ge­ren dat de mentale ge­zond­heid “steeds meer bedreigd wordt in de context van samen­le­vingen die zich­zelf als voor­uit­stre­vend be­schou­wen”, een teken dat “er iets fun­da­men­teel mis is met een bepaalde opvat­ting van voor­uit­gang”.⁴ Overal ter wereld, ook in “voor­uit­stre­vende” regio’s, heeft een beperkte visie op voor­uit­gang mensen er vaak toe gebracht onwetend te blijven van, en zelfs on­ver­schil­lig te staan tegen­over, het mentale wel­zijn van anderen.

Vandaag ver­te­gen­woor­digen inner­lijke, emo­tio­nele en relationele won­den een van de diepste dimensies van het men­se­lijk lij­den. Pa­ro­chies, scholen, reli­gi­euze gemeen­schappen en kleine ker­ke­lijke gemeen­schappen zijn vaak de plaatsen waar mensen hun lij­den brengen en een luis­te­rend oor, be­ge­lei­ding en steun zoeken in tij­den van psycho­lo­gische kwets­baar­heid. Zo komt de mentale ge­zond­heid in veel lokale Kerken naar voren als een van de meest dringende pas­to­rale uit­dagingen. Twee situaties vragen bij­zon­dere aan­dacht. De eerste betreft mensen die huma­ni­taire crises doormaken - oorlog, ge­dwon­gen migratie, poli­tieke instabili­teit, milieurampen en struc­tu­rele armoede - die diep trauma achterlaten bij personen en gemeen­schappen. De tweede betreft jon­ge­ren, die te maken hebben met nieuwe vormen van emo­tio­nele kwets­baar­heid die samen­han­gen met sociale druk, econo­mische onzeker­heid en isole­ment. De situaties verschillen, maar de wor­tel is dezelfde: een mens wordt kwets­baar wanneer vei­lig­heid, relaties, zin en hoop ont­bre­ken.

Aan allen die lij­den zegt de Kerk: u bent niet alleen, en God heeft u niet verlaten. In Barcelona, nadat hij een jonge vrouw over haar depressie had horen spreken, herinnerde de Heilige Vader aan Job: wanneer God afwe­zig lijkt, kunnen wij onze lasten aan Hem toe­ver­trou­wen, “zelfs tot Hem roepend, zelfs pro­tes­te­rend zoals Job, in het ver­trouwen dat Hij op de een of andere manier aanwe­zig en nabij is, zelfs wanneer Hij lijkt te zwijgen”.⁵ Onder de pa­tiën­ten van een psychiatrisch zie­ken­huis in Malabo zei hij een­vou­dig: “God houdt van ons zoals wij zijn. [...] God wil ons genezen.”⁶ In het uur van zijn angst heeft Christus de angst van heel de mens­heid op zich geno­men.⁷ Het geloof ver­vangt de zorg niet; het begeleidt haar en geeft haar hoop.

Niemand geneest alleen. “Wij kunnen dit niet alleen”, zei de paus tegen de jon­ge­ren in Barcelona; wij hebben iemand nodig “die ons met discretie kan be­ge­lei­den zon­der zich te haasten om die pijn te verklaren”.⁸ Dit sluit aan bij het thema van de Wereld­dag voor de Mentale Ge­zond­heid van dit jaar: “Lived Experiences Heard: Real Voices, Real Change” - Gehoorde doorleefde erva­ringen: echte stemmen, echte ver­an­de­ring. Gene­zing begint vaak op het moment dat iemand zich wer­ke­lijk gehoord voelt.

Luis­te­ren moet tot han­de­len wor­den. De Kerk kan zich niet beperken tot inci­den­tele of reactieve ant­woor­den. Als chris­te­nen zijn wij ge­roe­pen een stabiel, bekwaam, barm­har­tig en preven­tief pas­to­raat te ont­wik­ke­len dat de mens in zijn totali­teit omvat: lichaam, geest en ziel. Dat vraagt opgeleide pas­to­rale werkers, samen­wer­king met zorgpro­fes­sio­nals, dui­de­lijke doorver­wijspa­den, aan­dacht voor suïcidepreventie, steun aan ge­zin­nen en zorg voor jon­ge­ren. Het Di­cas­te­rie nodigt ook alle mensen van goede wil uit om zich op bete­ke­nis­volle wijze in te zetten voor wie worstelt met de mentale ge­zond­heid, en samen met de Kerk en andere in­stel­lingen te werken aan beleid, voor­zie­ningen en beslis­singen. Wie met psy­chi­sch lij­den leeft, is niet alleen ont­van­ger van zorg: zij zijn hoofdrol­spe­lers op de weg vooruit, en hun stemmen moeten helpen de ant­woor­den vorm te geven. Zorg voor hen is geen bij­zaak. Zij behoort tot het hart van de zen­ding van de Kerk.

Wij ver­trouwen ons toe aan Maria, Salus Infirmorum, opdat ieder mens, ook in de zwaarste be­proe­vingen, de vreugde mag hervin­den, gehoord, erkend en begeleid te wor­den op zijn men­se­lijke en spi­ri­tu­ele weg.

Zr. Alessandra Smerilli, F.M.A.

__________________