Franciscus al 800 jaar springlevend

800 Jaar - Sint Franciscus van Assisi

Fran­cis­cus van Assisi stierf in de nacht van 3 op 4 ok­to­ber 1226 en maakte zo zijn overgang (transitus) naar het eeuwige leven. Daarom viert de fran­cis­caanse familie elk jaar op de avond van 3 ok­to­ber de transitus en op 4 ok­to­ber het feest van Fran­cis­cus. Deze vie­rin­gen zijn dit jaar speciaal omdat het 800 jaar gele­den is dat de heilige heen­ging. Dit is het derde van drie artikelen in SamenKerk over Sint-Fran­cis­cus (eer­dere artikelen ver­sche­nen in juni en au­gus­tus jl.).

Fran­cis­cus van Assisi stierf op 3 ok­to­ber 1226. Nog geen twee jaar later, op 16 juli 1228, werd hij heilig verklaard en sindsdien wordt zijn feest op 4 ok­to­ber gevierd. Zijn verhaal houdt daar echter niet op. Ook na zijn dood weten mannen en vrouwen zich door zijn voor­beeld geïn­spi­reerd en tre­den in zijn voetspoor. Er ontston­den binnen die bewe­ging ver­schil­lende stro­mingen en zo groeit de ‘fran­cis­caanse familie’: fran­cis­ca­nen, cla­rissen, conventuelen, kapucijnen, fran­cis­ca­nessen en de fran­cis­caanse seculieren. Men geeft op eigen wijze vorm aan een leven in navol­ging van Fran­cis­cus, als ‘mensen in de wereld’ of in een actief of con­tem­pla­tief klooster.

Eerbied voor de schep­ping

De fran­cis­caanse spiri­tua­li­teit kenmerkt zich onder meer door eerbied voor heel de schep­ping en vrij­wil­lige armoede. Fran­cis­cus zag alle levende wezens als zijn broe­ders en zusters en behandelde hen dan ook met respect - vele eeuwen voordat er zoiets als ‘dieren­rechten’ bestond. In 1929 besloten dierenlief­heb­bers daarom om de feest­dag van Fran­cis­cus, 4 ok­to­ber, uit te roepen tot Werelddieren­dag. Een bekend verhaal over Fran­cis­cus en dieren is dat van de wolf in het plaatsje Gubbio. De bewoners van Gubbio kwamen raad vragen bij Fran­cis­cus omdat een wolf de streek onveilig maakte. Zo kon het niet lan­ger - maar wat moesten ze doen? Fran­cis­cus besloot hierop om de wolf op te zoeken en zei hem dat hij geen mensen en dieren meer mocht aan­val­len. Tegen de mensen zei Fran­cis­cus dat ze de wolf elke dag te eten moesten geven. Zo kon­den zij in vrede sa­men­le­ven.

Armoede of eenvoud

Fran­cis­cus hechtte grote waarde aan armoede en zei hie­ro­ver zelfs dat hij getrouwd was met ‘Vrouwe Armoede’. Hij droeg een schamele pij en trok blootsvoets rond. Hij nam de armoede dus heel let­ter­lijk. Onder zijn volgelingen was de armoede vaak een on­der­werp van dis­cus­sie: wat betekent ‘arm zijn’ precies en waarom zou je dat willen nastreven? Zou je bij­voor­beeld echt geen sandalen of schoenen mogen dragen, ook niet in gebie­den met een ander klimaat; en zou je echt geen fatsoen­lijk dak boven je hoofd mogen hebben? Waarom iets ver­heer­lij­ken wat voor zo veel mensen juist een groot probleem is?

Het is be­lang­rijk dat we ons rea­li­se­ren dat ‘armoede’ geen ideaal op zich­zelf was voor Fran­cis­cus. Het ging hem erom niet gebon­den te zijn aan aardse be­zit­tin­gen. Vandaag de dag hebben zijn volgelingen ‘gewoon’ een dak boven hun hoofd en een rede­lijk comfortabel leven, zeker in het Westen. Op het eerste oog lijkt er zo weinig over te zijn ge­ble­ven van de manier van leven van Fran­cis­cus. Het gaat er echter niet om wat iemand precies heeft (of, zoals een fran­cis­caan in Megen ooit zei, “of we allemaal dezelfde tan­denborstel gebruiken”), maar om het feit dat men zich niets toe-eigent, niet vastzit aan bezit en niet over­ma­tig consumeert. In plaats van armoede zou je dus ook van ‘eenvoud’ kunnen spreken.

Jon­ge­ren

De fran­cis­caanse spiri­tua­li­teit heeft anno 2026 nog steeds aantrek­kings­kracht op jon­ge­ren. Eenvou­dig leven, consumin­de­ren en respect voor mens, dier en milieu: inmiddels weten we dat dit de enige manier is om duur­zaam met elkaar en onze planeet om te gaan. In het jon­ge­ren­werk merken we dat er nog een aspect is van de ‘fran­cis­caanse eenvoud’, dat jon­ge­ren enorm aanspreekt: in een wereld vol prikkels en pres­ta­tiedruk rea­li­se­ren zij zich dat niet alles wat kán, daarom auto­ma­tisch ook moet - en dat het leven ook mooi (of mis­schien zelfs wel nog mooier) kan zijn als je niet steeds probeert om, bij­voor­beeld op het gebied van studie en carrière, altijd het onderste uit de kan te halen. Ze leren om zich­zelf te (mogen) zijn. Zo’n leven, waarin je welis­waar ambities mag hebben, maar ook allerlei vormen van pres­ta­tiedruk kunt rela­ti­ve­ren, geeft hun rust en zelfver­trouwen.

800 Jaar springlevend

In 2026 gedenken we daarom niet alleen het 800e sterf­jaar van Fran­cis­cus, maar bovenal het feit dat zijn ge­dach­te­goed al 800 jaar springlevend is. De fran­cis­ca­nen in Neder­land en Vlaan­de­ren vieren dit onder meer met ‘Fran­cis­cus - de familiemusical’, die zij hebben gemaakt met KOEMI, een inter­na­tio­nale jon­ge­ren­orga­ni­sa­tie die door middel van musicals het evan­ge­lie wil ver­sprei­den. De musical toont Fran­cis­cus zoals je hem nog nooit hebt gezien: men­se­lijk, kwets­baar, vol humor én vol vuur. Licht en donker, feest en stilte, slapstick en spiri­tua­li­teit. Want het leven van Sint Fran­cis­cus is een verhaal dat eeuwen oud is, maar heel herken­baar blijft in onze tijd.

(dit artikel is ge­schre­ven door Simone Ooms en verscheen eer­der in bisdom­blad SamenKerk)